Tabs: Blog | About Me |

24.8.06

Νίκος Ξυλούρης: Ο Αρχάγγελος της Κρήτης

Παρατηρώ και πυκνώνει τελευταία πάλι η κυκλοφορία συλλογών με τραγούδια του Νίκου Ξυλούρη. 26 χρόνια λείπει κι όμως πολλοί εξακολουθούν να αποζητούν την συντροφιά της φωνής του. Κάθε καλοκαίρι αυτό μετριέται ποσοτικά στα μεγάλα δισκοπωλέια της Κρήτης. Και είναι πολλοί οι επισκέπτες, που φεύγοντας από το νησί, θέλουν να πάρουν μαζί τους τον Ψαρονίκο και τις νότες του.
Όμως αυτοί που τον νοσταλγούν όλο και περισσότερο είναι οι ντόπιοι. Στα Ανώγεια δεν πας σε καφενείο και ταβέρνα και να μην ακούσεις αναφορές στο όνομά του. Ή να μη δεις μία φωτογραφία του σε κάποια γωνιά. Δεν είναι τυχαίο. Ο Ψαρονίκος δεν ήταν μόνο το αηδόνι της εποχής και της περιοχής. Ήταν και ο καλός φίλος. Ο γλετζές. Ο άνθρωπος της παρέας.
Γεννήθηκε σε μία εποχή δύσκολη για την Κρήτη, στις 7 Ιουλίου του 1936 στα Ανώγεια. Οι γονείς του είχαν 6 παιδιά (τρία αγόρια και τρία κορίτσια). Ο Νίκος ήταν το τέταρτο κατά σειρά. Ήταν πέντε ετών, όταν το χωριό του κάηκε από τους Γερμανούς που μετέφεραν τα γυναικόπαιδα στο Μυλοπόταμο. Όλα τα παιδιά μπήκαν σε οικοτροφείο. Κι ο Νίκος μαζί. Γρήγορα το τραγούδι του, τον μετατρέπει σε ευνοούμενο όλων. Ο δάσκαλός του αναγνώρισε αμέσως το ταλέντο του και όταν αργότερα τελείωσε ο πόλεμος και όλοι επέστρεψαν στ’ Ανώγεια, έπεισε τον πατέρα του -ο οποίος έως τότε αρνιόταν - να του αγοράσει μια λύρα. Ο Νίκος επέμενε ότι ξέρει να παίζει λύρα. Χωρίς καν να την έχει πιάσει στα χέρια του. Από παιδί πήγαινε στα πανηγύρια του χωριού του, έστεκε δίπλα στον σπουδαίο λυράρη τον Μανώλη Πασπαράκη, παρατηρούσε τις κινήσεις του και μετά έπαιρνε ξύλα και έκανε πως έπαιζε λύρα. Φυσικά, έπαιζε λύρα με το στόμα του. Από ’κει έβγαινε η μουσική.
Σε ηλικία 17 ετών, ο Νίκος Ξυλούρης κατεβαίνει για πρώτη φορά να δουλέψει στο Ηράκλειο, όπως έλεγε αργότερα σε αφηγήσεις του ο ίδιος. Και εκεί τα βρίσκει στην αρχή "σκούρα".
«Εις τα ορεινά χωριά της Κρήτης δεν ημπορούσε να εισχωρήσει αυτό που εισχώρησε στις πόλεις. Εκεί χόρευαν ταγκά, βάλσα, ρούμπες, σάμπες, και είμαστε υποχρεωμένοι εμείς να τα μάθουμε αυτά τα τραγούδια, να τα παίζουμε στα πανηγύρια και στους γάμους, για να μπορούμε να ζήσουμε και να βγάζουμε τα έξοδά μας, και να τους κάνουμε σιγά - σιγά ν’ αλλάξουνε και ν’ αγαπήσουνε την Κρητική Μουσική!» έλεγε.
Αλλά ακόμη πιο χαρακτηριστική για την εποχή είναι η αφήγηση ενός άλλου καλού κρητικού: του προέδρου του Συλλόγου Κρητών του Λουξεμβούργου, του Γιώργου Αεράκη.
"Στη οδό Χάνδακος, απέναντι από τα τυπογραφεία της εφημερίδας "Μεσόγειος" σε ένα αρκετά μεγάλο υπόγειο, θα βρει διέξοδο η δίψα των κατοίκων του Ηρακλείου για παραδοσιακή διασκέδαση. Ο Κίμων Μανουράς και ο Νταρολευτέρης (κουνιάδος και γαμπρός) θα ρισκάρουν ο μεν πρώτος τις οικονομίες του από το καφενείο ο δε δεύτερος τα έσοδα από την πώληση 100 προβάτων και θα τολμήσουν να ανοίξουν τον "ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟ", το πρώτο οικογενειακό κέντρο κρητικής μουσικής στο Ηράκλειο. Ο καλλιτέχνης που θα κρατήσει το πρόγραμμα για την πρώτη σεζόν που ήταν το 1967 ήταν ο Νίκος Ξυλούρης με πασαδόρους τον αδελφό του τον Γιάννη, τον Γιάννη Σταυρακάκη και τον Στέλιο Αεράκη. Τύχη αγαθή μου επεφύλαξε να είμαι γιος του Νταρολευτέρη και ανιψιός του Κίμωνα. Με κοντά παντελόνια ανεβασμένος σε ένα αναποδογυρισμένο καφάσι μπύρας, κρατούσα τα οικονομικά της επιχείρησης και με τα μάτια διάπλατα ανοικτά, ρουφούσα παραστάσεις.
Αυτό που γινόταν κάθε βράδυ στον Ερωτόκριτο, είναι δύσκολο να περιγραφεί. Οι έχοντες καταγωγή από τα χωριά της Κρήτης, θέλοντας να αναπαραγάγουν στην πόλη τους γνωστούς για αυτούς τρόπους διασκέδασης, θα προσέρχονται συν γυναιξί και τέκνοις για να ακούσουν κρητική μουσική. Στο ρεύμα αυτό θα συμπαρασυρθούν και οι ηρακλειώτες και η κρητική μουσική από ετοιμοθάνατη, θα αναρρώσει, θα βγάλει φτερά και θα γίνει με την πάροδο του χρόνου κύριος τρόπος διασκέδασης. Βέβαια καθώς η κρητική μουσική δεν έχει χορό όπου το αρσενικό μπορεί να ψιθυρίσει μυστικά, στο αυτί του αντικειμένου του πόθου του, (η σούστα δεν προσφέρεται και τόσο), οι καλλιτέχνες υποχρεώνονται εκ των πραγμάτων τις μικρές ώρες να κάνουν ένα διάλειμμα ευρωπαϊκό. Και ήταν μαγικό να ακούς τον Ψαρονίκο να τραγουδάει παίζοντας λύρα, το παθητικό ταγκό "η γυναίκα που ένιωσα ...".
Το 1969 ηχογραφεί την «Ανυφαντού», ένα τραγούδι που κυριολεκτικά «σπάει ταμεία» μέσα στην παραδοσιακή δισκογραφία της εποχής. Το 1970 κατεβαίνει στ’ Ανώγεια, ο Γενικός Διευθυντής της COLUMBIA, Τάκης Λαμπρόπουλος, που ήδη οι δυνατότητες του κρητικού τραγουδιστή και λυράρη, τον έχουν εντυπωσιάσει. Τον ακούει να τραγουδά ζωντανά σ’ ένα γάμο και του ζητά συνεργασία. Ετσι, η φωνή του Νίκου Ξυλούρη, θα περάσει πλέον πέρα από τα παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης, στη σύγχρονη «έντεχνη» δημιουργία επώνυμων συνθετών (Ξαρχάκος, Μαρκόπουλος, Χάλαρης κ.α.), δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στη γνήσια κρητική έκφραση και το παραδοσιακό τραγούδι της Κρήτης, ν’ αποκτήσουν πανελλήνια εμβέλεια.
" Το 1969 -λέει σε μία σπάνια συνέντευξή της η σύντροφός του Ουρανία-ερχόμαστε για πρώτη φορά στην Αθήνα για εμφανίσεις στο κέντρο «Κονάκι», και τον Σεπτέμβριο γίνεται η μόνιμη εγκατάστασή μας στην πρωτεύουσα. Εχει ήδη φύγει από τα κρητικά μαγαζιά ο Νίκος, και τραγουδά σε μπουάτ της Πλάκας.
Με τον Γιάννη Μαρκόπουλο συνεργάζονται για πρώτη φορά στο «Χρονικό». Εξι μήνες μετά, κυκλοφορεί ο δίσκος αναφορά στα «Ριζίτικα» της Κρήτης. Τον Μάϊο του 1971, ξεκινούν κοινές εμφανίσεις στην μπουάτ «Λήδρα», στην Πλάκα, μέσα στην καρδιά της δικτατορίας. Η φωνή του Νίκου Ξυλούρη γίνεται σημαία αντίστασης. «Πότε θα κάνει ξαστεριά», «Αγρίμια και αγριμάκια μου...
Δύσκολα εκείνα τα χρόνια. Ο Νίκος κυνηγήθηκε. Ηταν απαγορευμένος και από το Ραδιόφωνο και από την Τηλεόραση.
Ακολουθούν δύο ακόμα κύκλοι τραγουδιών του Γιάννη Μαρκόπουλου, η «Ιθαγένεια» και ο «Στρατής ο Θαλασσινός». Ερχεται στη συνέχεια η συνεργασία του με τον Σταύρο Ξαρχάκο («Διόνυσε καλοκαίρι μας», «Συλλογή»), τον Χριστόδουλο Χάλαρη («Τροπικός της Παρθένου», «Ακολουθία»), και τον Χρήστο Λεοντή («Καπνισμένο Τσουκάλι»).
Και έπειτα το καλοκαίρι του 1973 το «Μεγάλο μας Τσίρκο». Η παράσταση που ανεβάζουν στο θέατρο «Αθήναιον», η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος, με αντικείμενο την ιστορική διαδρομή της Ελλάδας στα νεότερα χρόνια. Ο Νίκος Ξυλούρης κρατά τον καθοριστικό ρόλο του τραγουδιστή στην παράσταση αυτή. Μια παράσταση - σταθμός στην καριέρα του. Τα μεταπολιτευτικά χρόνια τραγουδά κάποια ακόμα τραγούδια του Χρήστου Λεοντή, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Δημήτρη Χριστοδούλου, του Λίνου Κόκοτου και του Ηλία Ανδριόπουλου. Τραγουδά όμως πάντα και παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης και κάποια λαϊκά του Στέλιου Βαμβακάρη.
Τα τραγούδια του τα μάθαινε στο πόδι. Δεν είχε χρόνο για πρόβες. Τα μάθαινε, ακούγοντας την κασέτα στο σπίτι, στο αυτοκίνητο. Τραγουδούσε μαζί και το μάθαινε. Μάλιστα, ο Ξαρχάκος, τον ήθελε πάντα στα τραγούδια του αυθεντικό, γι’ αυτό και τον καλούσε στο στούντιο για ηχογράφηση, συνήθως, χωρίς πρόβα. Ετσι έγινε και με το τραγούδι «Ητανε μια φορά». Το ηχογράφησε ο Νίκος χωρίς να το ξέρει. Χωρίς καμμία πρόβα".



Ο Ψαρονίκος έφυγε από κοντά μας νωρίς. 8 Φλεβάρη του 1980. Ο τόπος του τον ξεπροβόδισε με μαντινάδες. 26 χρόνια μετά τον λέμε ακόμη "Αρχάγγελο της Κρήτης". Λίγοι θυμούνται γιατί.
Ήταν ένα στιχούργημα που έγραψε για αυτόν ο γνωστός Ηρακλειώτης δικηγόρος Γιώργης Τσικαλάς που περιέγραφε την εικόνα γλαφυρά. Και έλεγε:

Στο κατακλείδι τ’ ουρανού στο φόλι του Συμπάντου
κάθεται μπροσταρόκριγιος σ’ ανέφαλ’ ασημένιο
ο παντροκράτης Βασιλιάς π’ ούλα τα χαζιρεύγει
ψεύτη κι αθάνατο ντουνιά δίχως συμβουλατόρους
π’ ούλη την Πλάση συντηρά με στρουφιχτό αμάτι
πούχει πατούλιες άγγελους και στ’ όνομά του ψάλλουν
ύμνους από τα Χερουβίμ κι άσματα των ασμάτω!
Μα ιντά ’χει σήμερα ο Θεός, όχι θεόψυχά μου
κι εζήλεψε ντως τω θνητώ στσι καλοπέρασές τως;
Τραγούδια κι οργανά ’κουσε απού τον Ψηλορείτη
κι αμέσως τα αγγελικά λαρύγγια βουβάθηκαν
κουνιούνται τα συθέμελα τα ριζιμιά χαράκια
η σφαίρα η θεοτική του πέφτει απού τα χέρια
κι ανταριασμένος στρέφεται στσι δύο ντου Αρχαγγέλους:
- Ποιός είναι ο τραγουδιστής ποιός είναι ο παιχνιώτης
απού ’χει τρίδιπλες χορδές στη λύρα και στο στόμα,
και σαν τσι κρούσει τσι χορδές
ντροπιάζει τους αγγέλους
τ’ αηδόνια ξενιτεύγει τα και τα νερά παγώνει
καμπάνες αργυροχυτές ραΐζει και χαλά τσις
και τη δική μου την καρδιά την έχει ξεσηκώσει;
Τί Παντογνώστης είμ’ εγώ και δεν τόνε γνωρίζω;
Τί Παντοκράτης είμ’ εγώ και τόνε χαίρουντ’ άλλοι
οι δούλοι κι οι φαμέγοι μου απού τον κάτω Κόσμο;
- Ετούτος είναι κύριε των Κρητικών ο Μέγας.
Ο Νίκος ο Ψαρονίκος ο Νίκος ο Ξυλούρης.
που εσύ τονε μπεγιέντισες για τσι χορδές του μόνο,
μα ο Χάρος κάνει κάλεσμα για την αγνή Ψυχή του
π’ αξίζει περισσότερο απ’ ούλα σου τα έχη.
- Σύρτε φτερό Αρχάγγελοι δεξά μου φέρετέ τον
και τη φωνή και την ψυχή τα θέλω για δικού μου
και με τσ’ ανθρώπους τσι θνητούς
δεν κάνω εγώ παζάρια.

Γλακάτε να προκάμετε του Χάρου το δραπάνι
πριχού του πάρει την ψυχή και τηνε μαγαρίσει
να τηνε κάμω κόνισμα την ανθρωπιά να μάθω
και να μου γλυκοτραγουδεί τσι ταπεινές τσι χάρες.
Βαρά η καλογερική βαρά και η θεότη
κόπιασε φίλε Νικολή στο θεϊκό κονάκι.
- Πριχού να γίνει Κύριε η Θεία εντολή σου,
τάξε μας πω δα ’ναμαστε και μεις ζερβόδεξά ντου
οι δύο ντου λαουτάρηδες στο Θεϊκό το γλέντι.
Ετσά τον πήρεν ο Θεός εις τα δικά ντου Ανώγεια.
Ετσά τον πήρεν ο Θεός κι ο Χάρος τον εχάσε.
- Βάλε ταβερναρά κρασί να πιω με το Θεό μου
να ζαλιστεί να μεθυστεί να τόνε καταφέρω
μπάε και κάμει το μιστό για το καλό της Κρήτης.

Για τους αμύητους στην διάλεκτο: κατακλείδι: άκρη
φόλι: μέση χαζιρεύγει: ελέγχει στρουφιχτό: δύσκολο πατούλιες: παρέες,
μπεγιέντισες: εκτίμησες γλακάτε: τρέξτε μιστό: καλό

Ετικέτες

buzz it!


Permalink για το "Νίκος Ξυλούρης: Ο Αρχάγγελος της Κρήτης"

12 Comments:

Blogger ovi said...

Ειμαι σίγουρος οτι το κάνει επίτηδες πιά!!! Να ορίστε τώρα ακούω Ξυλούρη!!! :)

24/8/06 04:41  
Blogger ovi said...

Και όχι τίποτα άλλο εκμεταλεύεσαι το οτι σου έχω πει οτι έχω και κρυφό πόνο με τη Κρήτη!!!

24/8/06 04:42  
Blogger advocatus diaboli said...

Τον θυμάμαι στις παραστάσεις του «Μεγάλου μας τσίρκου». Ομορφο, λεβέντη, να λέει τα τραγούδια και να σειέται το θέατρο. Με φορεσιά κρητική, με παράστημα, με ψυχή, με ήθος. Ακόμα όταν ακούω το «έβαλε ο Θεός σημάδι παλικάρι στα Σφακιά» μου έρχεται αμέσως στο νου ο θάνατός του και δακρύζω. Μια φωνή πέρα από τη Φωνή. Η ζωή ολόκληρη μέσα σε μια φωνή. Με τις χαρές, τις λύπες, τις αγωνίες, τις ωραίες και τις πικρές στιγμές.

24/8/06 09:57  
Blogger oistros said...

Κύριε Οβη
ναι, το κάνω επίτηδες. Βάλθηκα να σας θυμίσω ό,τι αγαπώ περισσότερο. Και χαίρομαι όσο βρίσκω τα γούστα μας κοινά.
Κύριε Ακροβάτη
Τα είπατε όλα εύστοχα σε μία φράση. "Μία φωνή πέρα από τη Φωνή".

24/8/06 11:12  
Blogger Matron Maya said...

Τολμώ λοιπόν να δηλώσω ότι πριν 5-6 χρόνια περίπου μπήκα σε ένα δισκοπωλείο και βλέποντας μία συλλογή του Ξυλούρη έκανα την εξής χαζή ερώτηση: Καινούριος δίσκος (cd μάλλον) είναι αυτό? Ο φίλος μου και ο καταστηματάρχης γελούσαν γιατί ο Ξυλούρης είχε πεθάνει πριν 20 χρόνια αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει τι ρώτησα! ή μάλλον πως το ρώτησα… γιατί εννοούσα μάλλον τον δίσκο… δεν έχει σημασία… το αγόρασα τελικά εκείνο το cd και είμαι πολύ ικανοποιημένος έβερ σίνς

24/8/06 11:34  
Blogger "Δημήτριος ο Ταξιδευτής" said...

poly kalo!

25/8/06 18:30  
Blogger rosemary said...

διάβασα απόψε κάποια από τα αποστάγματα σου και πολύ τα απόλαυσα. όμορφα πράγματα, μπράβο!
(είμαι καινούρια στη μπλογκόσφαιρα και μόλις σε εντόπισα! :ο) )
για το συγκεκριμένο κείμενο, με εκφράζει 100% το σχόλιο του συνήγορου του διαβόλου: "Ομορφο, λεβέντη, να λέει τα τραγούδια και να σειέται το θέατρο. Με φορεσιά κρητική, με παράστημα, με ψυχή, με ήθος. Ακόμα όταν ακούω το «έβαλε ο Θεός σημάδι παλικάρι στα Σφακιά» μου έρχεται αμέσως στο νου ο θάνατός του και δακρύζω. Μια φωνή πέρα από τη Φωνή. Η ζωή ολόκληρη μέσα σε μια φωνή. Με τις χαρές, τις λύπες, τις αγωνίες, τις ωραίες και τις πικρές στιγμές."
ο Ξυλούρης είναι ένας από ελάχιστους ανθρώπους (ο Λοίζος είναι ίσως ο μόνος άλλος τώρα που το σκέφτομαι) που ακούω να μιλούν ή να τραγουδούν και συνταράζουν όλο μου το είναι.
υστερόγραφο: να βάζαμε και κάνα τραγουδάκι εδώ για τον ovi;

26/8/06 05:31  
Anonymous Ανώνυμος said...

ειμαι κρητικια και ξερω πολλα απο την παραδοσιακη μας μουσικη.ο νικος ξυλουρης αποτελουσε και σιγουρα αποτελει την φωνη και την ψυχη τση κρητης μας.τα τραγουδια του ειναι αληθινα,πηγαζουν απο τα πραγματικα και απαραμιλλα αισθηματα που μπορει να νιωσει ενασ τοσο σπουδαιοσ κρητικος σαν τον ξυλουρη..

2/12/06 18:06  
Anonymous Ανώνυμος said...

ειμαι κρητικια και ξερω πολλα απο την παραδοσιακη μας μουσικη.ο νικος ξυλουρης αποτελουσε και σιγουρα αποτελει την φωνη και την ψυχη τση κρητης μας.τα τραγουδια του ειναι αληθινα,πηγαζουν απο τα πραγματικα και απαραμιλλα αισθηματα που μπορει να νιωσει ενασ τοσο σπουδαιοσ κρητικος σαν τον ξυλουρη..

2/12/06 18:06  
Blogger Sakis said...

Συγχαρητήρια.
πολύ ακριβής και λεπτομερής η βιογραφία του μεγάλου Νίκου μας.
Θα την προτείνω και από την αετοφωλιά μου

11/2/07 15:10  
Anonymous Ανώνυμος said...

Ο ΨΑΡΟΝΙΚΟΣ ΠΕΘΑΝΕ 8/2/1980 ΚΑΙ ΕΓΩ ΓΕΝΝΗΘΗΚΑ 1/12/1980.ΣΧΕΔΟΝ ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ ΤΗ ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ.ΔΕΝ ΕΙΧΑ ΤΗ ΤΥΧΗ ΝΑ ΤΟΝ ΔΩ ΠΟΤΕ ΖΩΝΤΑΝΑ.ΟΤΑΝ ΟΜΩΣ ΒΛΕΠΩ ΒΙΝΤΕΟ ΜΕ ΤΟΝ ΨΑΡΟΝΙΚΟ ΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ ΚΛΑΙΩ ΣΑΝ ΜΙΚΡΟ ΠΑΙΔΙ.ΛΕΣ ΚΑΙ ΕΧΑΣΑ ΔΙΚΟ ΜΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟ.ΟΤΑΝ ΘΕΛΩ ΝΑ ΠΑΡΩ ΚΟΥΡΑΓΙΟ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΗ ΒΑΖΩ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΑΚΟΥΩ.ΙΣΩΣ ΕΙΝΑΙ ΧΑΖΟ ΑΛΛΑ ΜΕ ΑΝΑΝΤΡΑΝΙΖΕΙ (ΟΠΩΣ ΛΕΜΕ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ).ΗΤΑΝ-ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΘΑΡΟΤΕΡΕΣ ΦΩΝΕΣ-ΨΥΧΕΣ ΠΟΥ ΕΔΩΣΕ Η ΜΑΝΑ ΚΡΗΤΗ.
-ΜΙΑ ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΣΣΑ-

3/4/08 20:16  
Anonymous Ανώνυμος said...

ΝΑ ΣΑΣ ΠΩ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΦΗΤΙΚΗ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ ΠΟΥ ΕΒΓΑΛΕ Ο ΨΑΡΟΝΙΚΟΣ (ΨΑΡΟΝΙΚΟΣ = ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ)
ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ:
"ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΜΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
ΘΑ ΠΕΣΩ ΝΑ ΠΟΘΑΝΩ
ΚΑΙ ΜΙΑ ΛΑΜΠΡΗ Θ'ΆΝΑΣΤΗΘΩ
ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΜΑ ΑΠΑΝΩ"
-ΜΙΑ ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΣΣΑ-

3/4/08 20:33  

Δημοσίευση σχολίου

Links to this post:

Δημιουργία Συνδέσμου

<< Home